Thema: de smaak van de 19e eeuw

Open Monumentendag 2010 staat in het teken van de negentiende eeuw. De eeuw van de industrialisatie en technische innovaties en als contrast in de architectuur het teruggrijpen naar eerdere bouwstijlen, die een scala van neostijlen teweeg bracht. In tuinen en parken veranderde men ook van de strakke formele stijl naar de natuurlijke en romantische landschapsstijl. Een goed voorbeeld is park de Plantage. In de literatuur werd de schrijfstijl ook romantischer en door de urbanisatie vanwege de industrialisatie veranderde ook de eetpatronen, die eerst werd gedomineerd door het voedsel wat iedereen op het platteland zelf verbouwde, naar voedsel wat gekocht moest worden in de winkels in de stad.

In Culemborg begon de industrialisatie al vrij vroeg. Rond 1830 ontstond de eerste industrie in het Veerweggebied. Gunstig gelegen aan de Lek en de haven. De jeneverstokerij werd als eerste in dit gebied gebouwd. Later volgde een glasblazerij met zelfs drie glashutten. Ook werd er een eigen rederij opgericht voor het transport van de jenever via de Lek naar Rotterdam. Vele Culemborgers vonden hier werk op dit oude industrieterrein, waar tevens een steenoven was gevestigd. Vrouwen en kinderen werkten hier ook. Toen in 1874 de Vestingwet werd aangenomen, kregen ook veel steden een ander aanzien. Rond 1868 waren in Culemborg alle stadspoorten op de Binnenpoort na gesloopt en ook grote stukken stadsmuur met torens kwamen onder de slopershamer.

Na 1885 begon men huizen te bouwen buiten de oorspronkelijk stadsmuur. Een goed voorbeeld is het Voorburg. Hier verrezen herenhuizen in verschillende neostijlen. Deze huizen werden voorzien van moderne voorzieningen zoals verlichting, verwarming en badkamers. Aan de westkant buiten de stadsgracht werd een grote arbeiderswijk gebouwd met de naam Triowijk, vernoemd naar de sigarenfabriek de Trio, die deze wijk voor zijn arbeiders had gebouwd. Hoewel veel eenvoudiger dan de grote herenhuizen aan het Voorburg waren ze veel beter dan de krotten die in de sloppen en stegen in de stad stonden.

Ook lieten veel burgers in de stad hun oude meestal grote huizen verbouwen en comfortabeler maken en hun gevels vernieuwen in een neostijl. Deze huizen vindt men vooral in de oude Binnenstad zoals in de Goilberdingerstraat, Kattenstraat en Slotstraat. Ook werden oude huizen afgebroken en nieuwe huizen in een neostijl tussen de oude bebouwing ingebreid.

De meeste kerken en kloosters in Culemborg zijn gebouwd in de 19e eeuw. Hier is vooral gekozen voor de neogotiek. Voorbeelden zijn de RK Barbarakerk, de OK kerk, de Luthersekerk en de synagoge.

Klik hier voor het volledige programma van 11 september.