Bron: Elisabeth Weeshuis Museum Toen ik onderstaande foto op de facebookpagina voor Culemborg in oude foto's plaatste had ik daar als commentaar bij geschreven: 'Kinderen, nog met hoepels op de hoek van de Julianastraat – Westersingel, 30-jaren? Kent iemand dat café?'

Bron: Elisabeth Weeshuis Museum

Als eerste reactie kreeg ik: 'Julianastraat-Westersingel????????????????????Ligt dat bij elkaar? Zijn die straten dan ondertussen helemaal verplaatst?'

Op de foto is bij vergroting (zie linksboven) goed te zien dat de naam indertijd toch echt “Julianastraat” was. Maar nu heet deze straat de “Lekdijkstraat”

Hoe zit dat nu precies?

In 1908 wordt de Westersingel aan de westzijde bebouwd met arbeiderswoningen, in 1909 wordt aan het eind van de singel links een nieuwe straat aangelegd. De naam Julianastraat is gekozen naar aanleiding van de geboorte van prinses Juliana.

Dan lezen we later in de Culemborgsche Courant van 6 januari 1935 : 'Advies van de straatcommissie inzake de benaming van eenige straten in het oostelijk deel der gemeente, en in verband daarmede de herdoping van de Julianastraat in Lekdijkstraat'

De Culemborgsche Courant van 25 mei 1935 meldt ons:
'Onze commissie lijkt voor de z.g. Harddraversdreef meer passend de benaming: Oranje Nassaudreef, een naam, die historisch uitstekend aanpast aan de namen Van Pallandtdreef en Waldeck Pyrmontdreef. De hierop aansluitende Derde Hondsteeg zouden wij willen betitelen als: Prinses Julianalaan. Dat aan de straat vanaf de Westersingel loopende langs den Lekdijk, destijds de naam: Julianastraat is gegeven, vinden wij voor een straat van die geringe beteekenis minder juist; deze straat zouden wij willen genaamd zien: Lekdijkstraat. De naam van onze regeerende Vorstin ware o.i. te verbinden aan den mooien wandelweg, die door de toekomstige bebouwing in die omgeving, in beteekenis zal winnen, en thans Lange Dreef of Tielsche Zandweg wordt genoemd; de naam: Koningin Wilhelminalaan lijkt ons daarvoor passend. …...........
Voor de verdere straten in Oostelijke richting (Vierde Hondsteeg, Vijfde Hondsteeg en de toekomstige dwarsstraten) zouden dan andere namen uit ons vorstenhuis in aanmerking kunnen komen.
Get. Keestra, voorzitter,
get. A.R.Van Beekum, secretaris'

De hierboven genoemde Harddraversdreef is de huidige Wilhelminadreef. Indertijd, in de 18de eeuw, werden hier tijdens de paardenmarkten draverijen georganiseerd.

In 1937, het jaar van het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard, is een zijweg van de Julianalaan naar de prins genoemd.

Bron: Elisabeth Weeshuis Museum

Dan komt de Tweede Wereldoorlog, de bezetter probeert na anjerdag (29 juni 1940) alle sporen van de nog in leven zijnde leden van het koninklijk huis uit te wissen. Het Generalkommissariat für Verwaltung und Justiz meldde op 3 januari 1942 aan de Nederlandse secretarissen-generaal '…dass Strassen, Plätze, Parks und ...., in deren Bezeichnung die Namen lebender Mitglieder des Königshauses verwandt sind, eine neue Bezeichnung erhalten.'

In Utrecht bijvoorbeeld wordt in 1942 het Wilhelminapark omgedoopt in Nassaupark, Prins Bernhardlaan wordt: Nassaulaan en Julianalaan wordt: Koningslaan.
Ook Culemborg ontkomt niet aan de algemene verordening. Zo worden de volgende wegen op last van de bezetter hernoemd:

Prinses Julianalaan wordt: Sprokkelenburglaan
Prins Bernhardstraat wordt: Fonteynstraat
Koningin Wilhelminalaan wordt: Lange Dreef

De naam Oranje Nassaudreef mag blijven, voldoende Duits kennelijk. Op een plattegrond van Culemborg uit 1943 zijn deze nieuwe namen ingetekend. De Oranje Nassaudreef wordt hier Oranje Nassaulaan genoemd.

Rijksdienst voor het cultureel erfgoed

Na de oorlog keren de oude vertrouwde namen weer terug in ons straatbeeld, en in 1950 wordt op aandringen van onder anderen de heer Dresselhuys de Oranje Nassaudreef omgedoopt in Koningin Wilhelminadreef, de Lange Dreef blijft zijn oude naam behouden. Bij de uitbreiding van de Oranjebuurt krijgt de vierde Hondsteeg de naam Oranje Nassaulaan.

Gaat u vooral op Koningsdag eens kijken in de oranje versierde Lekdijkstraat, die is dan een lust voor het oog, met vlag en wimpel getooid, alsof de naamsverandering nooit heeft plaatsgevonden!

Bronnen
Culemborgsche Courant, digitale versie te vinden op website Regionaal Archief Rivierenland
NPS, tv-serie De Oorlog, http://deoorlog.nps.nl/page/mappen/780726/straatnamen
Het Leven in Culemborg, nummer 6, augustus 2012, Langs dreven, singels en straten, pag 149
De plattegrond vond ik op: Netwerk oorlogsbronnen, www.oorlogsbronnen.nl

Frans Teeuw