Elke tweede zaterdag van september is het Monumentendag. Culemborg pakt altijd groots uit met mooie muziek, wervelende dansgroepen, oude ambachten, interessante marktkramen en, uiteraard, prachtige monumenten.

Het thema van Open Monumentendag is dit jaar

“Iconen en Symbolen”.

In Culemborg openen ook dit jaar weer vele monumenten hun deuren voor het publiek. Veel van deze monumenten zijn normaal niet te bezichtigen. Open Monumentendag Culemborg zal ook dit jaar weer een aantal activiteiten organiseren. Een activiteit is bijvoorbeeld de Weissenbruch-wandeling. Verder is er natuurlijk weer een markt op zaterdag 10 september. Ook Voet van Oudheusden zal daar aanwezig  zijn. Lees het programma en geniet op Open Monumentendag van al wat Culemborg u te bieden heeft.

 

Wij hopen u op zaterdag 10 september te mogen begroeten aan de stand van ons Genootschap!

Nog geen lid van onze vereniging? Word dan nu lid, misschien bent u het 800 ste lid!

Wij hebben dan een verrassing voor u!

Logo OMD Het thema van Open Monumentendag is dit jaar “Kunst & Ambacht”. Met Kunst & Ambacht zal op Open Monumentendag in 2015 zowel de kunst als het ambacht in en rond het monument centraal staan. Het monument is dé plaats waar kunst en ambacht samenkomen. Maar ook de toegepaste kunsten die daarin te zien zijn, en de inspiratiebron die monumenten zijn voor andere kunstvormen, zoals podiumkunsten, beeldende kunsten, letteren of muziek. Tegelijkertijd wordt ook de ambachtskant – vaak kunstzinnig vormgegeven – in het monument op deze Open Monumentendag belicht: stucwerk, wandbeschilderingen, tegeltableaus, metselwerk, betimmeringen, glas-in-lood.

Logo Open MonumentendagDe tweede zaterdag in september is altijd het Open Monumentendag, met dit jaar als thema 'Op Reis'. Met reizen, vervoer en transport verhaalt de Open Monumentendag over de dynamiek die daarmee gepaard gaat, de invloed die reizen en vervoer hebben gehad en nog steeds hebben op het aanzien van Nederland, de inrichting van het land en de steden, de manier van leven en het forenzen - zoals we dat in Nederland vandaag de dag doen. Want het gaat niet alleen over toen; de verhalen van toen verklaren het aanzien van nu en inspireren ons voor de toekomst.

Op 14 september is het weer Open Monumentendag in Culemborg. Eigenlijk is onze binnenstad één groot monument, al honderden jaren lang,

Prachtig weer, de hele dag lekker zonnetje. Aan het eind van de dag een preuvenement op de Varkensmarkt waar alle Kuilenborgers en Culemborgers elkaar konden treffen (en dat ook deden, de hele markt zat vol).

Voet heeft er 12 nieuwe leden bij, en dat kwam natuurlijk door het zonnetje. Het waren 12 goedgemutste zongebruinde leden, kan niet beter.

Vrijdagavond 10 september begint Open Monumentendag in Culemborg met twee lezingen over het thema ‘De smaak van de negentiende eeuw’.
De lezingen worden gehouden in de Luthersekerk in de Achterstraat 2.

Thema: de smaak van de 19e eeuw

Open Monumentendag is in Culemborg een heel spektakel en, het lijkt onmogelijk, tegelijkertijd een toonbeeld van rust. Er zijn geweldig veel dingen te doen, een heleboel verenigingen laten zich van hun beste kant zien, monumenten zijn uiteraard opgepoetst, dansgroepen zetten hun beste beentje voor, maar er is geen achtergrondmuziek. Dat is steeds weer een bijzondere ervaring. Klim op de toren van de Barbarakerk en zie dat Culemborg een prachtige stad is. Hieronder staat het hele programma van de Open Monumentendag in Culemborg.

De Open Monumentendag is in Culemborg elk jaar weer een groots opgezet festijn, tientallen vrijwilligers werken er aan mee.

Het Genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden heeft twee "hoffotografen", de heren De Heus en Blokland, en die wilden een bijdrage leveren om al die vrijwilligers te bedanken.

Op verzoek van de Gemeente Culemborg heeft Voet een boekje samengesteld voor Open Monumentendag, op 8 september 2001.

zaterdag 8 september 2001

Vele Voetleden hebben zich ingezet om dit jaar met een bijzonder mooie uitgave te komen. De aandacht gaat dit jaar uit naar wonen en interieur.

Deze opnames zijn in Culemborgse woningen gemaakt.

In het uitgeven boekje wordt aandacht besteed aan 10 Culemborgse woningen en aan zaken die betrekking hebben op het wonen in Culemborg.

Tevens is een wandeling opgenomen langs deze panden in de stad.

In 2007 staat de Open Monumentendag in het teken van de monumenten van de twintigste eeuw: 1900 - 1965. Wij leiden u onder andere langs de een paar monumentale panden die de culemborgse architecten Gijsbartus Prins en Theo Ausems hebben gemaakt. En we hebben een fotoverslag voor u.

Feest! 20 jaar Open Monumentendag!

Zaterdag 9 september 2006 - van 10.00 tot 17.00 uur

Het fenomeen Open Monumentendag bestaat dit jaar 20 jaar. Het landelijke thema is dan ook: Feest! Het is niet alleen feest vanwege dit jubileum maar tevens vanwege het feit dat Open Monumentendag het publiek veel bewuster heeft gemaakt over het belang en het behoud van monumenten.

Op Open Monumentendag 2008 zal alles draaien om Sporen. Sporen is een breed thema waarvan in elke gemeente in Nederland aanknopingspunten te vinden zijn, en die in elke gemeente zijn eigen vorm zal krijgen. Sporen zijn buiten, in het landschap te vinden, maar ook in steden en dorpen, in stratenplannen en in monumenten zelf.

Dit jaar is het motto: Religieus erfgoed.

De Open Monumentendag in Culemborg is dit jaar groots opgezet. Naast de Historische Markt met 90 kramen treden 4 gildenverenigingen op, zingen diverse zangkoren in de kerken en het museum, kan men kanovaren in de kasteelgracht, de Groene schuur bezoeken, rijden oude landauers tussen de Markt en de Kerk in Het Veld, speelt het orgel en het carillon, oude ambachten worden gedemonstreerd, diverse tentoonstellingen zijn te bezichtigen en maakt u een wandeling langs het Culemborgs religieus erfgoed.
Het genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden en het Museum Elisabethweeshuis bezetten die dag een kraam op de Historische Markt van Culemborg.

 

 

Oude ambachten:

8 kramen:

Griendgereedschap, Grienhout, rietdekken, mandenbreien, stoelenmatten en paling roken.

Optreden zangverenigingen:

Otherwise en Acapell a Lek teren op in het museum, Lutherse kerk, N.H.-kerk, R.K.-kerk en op de Markt.Stadswandeling 2005

Wandeltocht:

De wandeltocht gaat lang het religieus erfgoed in de binnenstad.

Kanovaren:

In de kasteelgracht kan men kanovaren; ook is de Groene Schuur open.

Gildenverenigingen:

 

St. Hubertus uit Drunen (zie foto)
Groot Gaasbeekse Schuttersgilde uit Soest
St. Hubertus Gilde uit Etten Leur
Kunstgroep Alkuone uit Aalst in België

De gilden lopen regelmatig 4 verschillende routes.
De volgende onderdelen zullen acte de présence geven:

                Tamboers
                Vendeliers
                Bazuinblazers
                Kruisboogschutters
                Handboogschutters
                Schuttersoptocht

 

 

Landauers:

4 landauers rijden regelmatig tussen de molen De Hoop en de kerk aan de Rietveldseweg.

Tentoonstellingen:

In 6 gebouwen in de binnenstad zijn tentoonstellingen te bezoeken die betrekking hebben op het religieus erfgoed.

Rondleidingen:

In de N.H. Barbarakerk aan de Grote Kerkstraat worden rondleidingen georganiseerd; ook kan men de Vierkante Toren beklimmen.

Orgelmuziek:

In 3 kerken wordt orgelmuziek ten gehore gebracht.

Het carillon en een straatorgel spelen regelmatig op deze dag.
De stadomroeper houdt u op de hoogte van de laatste nieuwtjes.

Verslag met foto's

Open Monumentendag 2005 stond in het teken van het Religieus erfgoed. De opening vond plaats in de R.K.-Barbarakerk.

 

 

 

Klik op een foto voor een grotere weergave.

Op zaterdag 11 september 2004 werd door de toenmalige wethouder Jur Marringa in aanwezigheid van de leden van de Openmonumentendagcommissie en het bestuur van de Stichting zomerfeesten een bord onthuld waarop de stadmuren van Culemborg staan beschreven.

Na de onthulling maakte de dames Jakobs en Leenheer, resp. voorzitter en secretaris van de commissie een kanovaart op de gracht achter het weeshuis om op die manier te genieten van de gerestaureerde stadsmuur.

Het Genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden en het Elisabethweeshuis bezetten met 90 andere standhouders een kraam op de Historische Markt van Culemborg.

Nederland mag dan vrijwel geen stadsboer meer rijk zijn, aan stadsboerderijen is geen gebrek. Ze zijn er in alle maten en soorten, maar één kenmerk hebben ze gemeen: aan de voorkant 'zie je het er nauwelijks aan af'.

In 1987 werd, in navolging van Frankrijk, de 'Open Monumentendag' in Nederland geïntroduceerd. De deuren naar ons gebouwde culturele erfgoed moesten ontsloten worden, om zo de publieke belangstelling voor monumenten en het draagvlak voor monumentenzorg te vergroten.

Rond 1250 waren de ontginningen langs de zuidzijde van de Lek grotendeels afgerond. Op het nieuw verworven land waren, her en der verspreid, nieuwe nederzettinkjes ontstaan, zoals Pavye, Parys en Lanxmeer. Ook Culemborg was zo'n nederzetting gelegen op de oeverwal van het watertje de Meer. De oudste bewoning ontstond rond de Vier Hoeken en het oude stadhuis. Op dit punt werd al voor 1300 markt gehouden, aanvankelijk zal vooral in lokale producten zijn gehandeld.

Dankzij zijn gunstige ligging aan een kruispunt van vaarwegen groeide de 'portus' Culemborg uit tot een regionaal centrum, dat in 1318 van de heer van Beusichem stadsrechten verwierf. Vanouds wordt Culemborg gedomineerd door de Markt, waar het bestuurlijke en economische centrum van de plaats was gevestigd. Op de plaats van het oude stadhuis stond voor 1534 al een raadhuis, een lombard en een dingbank. Tot 1519 stonden er visbanken aan de Oude Vismarkt. Onder de burgerzaal van het stadhuis, nu raadskelder, was het vleeshuis, aan de westzijde de waag.

In de stadsbrief van 1318, zijn al bepalingen opgenomen over de markt ( toen nog jaarmarkt). In de oudste stadsrekening van 1374-1375 wordt al over drie jaarmarkten gesproken. In het stads- en landrecht van 1680 over vier jaarmarkten en de wekelijkse dinsdagmarkt.

De markt was de belangrijkste handelsplaats voor produkten tussen stad en platteland. Willem van Beieren, graaf van Holland verleende in1354 aan de poorters van Culemborg tolvrijheid te water en te land voor al zijn tollen en in 1397 schonk graaf Albrecht van Holland aan hen de vrijheid van tol in het land van Heusden. Koning Eduard III van Engeland verleende in 1433 een handelsvoorrecht aan de burgers van Culemborg te Calais, welke stad door de Engelsen was veroverd. De welvaart van Culemborg stoelde voor een deel op de rivierhandel en de daarmee verbondden ambachten.Culem borg had 12 gilden, waaronder het Voermansgilde, het Sint Nicolaas of Coopmansgilde, het Sackendragersgilde, Sint Jans of Schippersgilde en het Grootschippersgilde.

De Grootschippers voeren niet alleen op de binnenwateren, maar ook langs de kust en naar Engeland, Denemarken en andere landen. Ter bevordering van de handel en scheepvaart en tot gerief van de burgers groef men in 1558 de Kleine Lek om de rivier dichterbij de stad te brengen. Na 1650 valt er een snelle teruggang te constateren en in de 18e eeuw speelt de Rijnvaart voor Culemborg geen rol meer. Culemborg was vooral als marktplaats van belang.Er waren en zijn nog steeds drie markten. De Vismarkt, de Markt en de Varkensmarkt. Voor een flink gebied vervulde het een marktfunktie. Vanuit het graafschap Buren en de plaatsen aan de Linge zoals Tiel, Beesd, Leerdam en Asperen ging de tocht per schip via de Neust ( een schutsluis), die toegang verschafte tot de Bisschopsgraaf, deze kwam weer uit op de Meer, het watertje dat naar Culemborg voert.

In de 'Historische Beschryvinge van Culemborg' beschrijft ds. Voet van Oudheusden in 1753 de markten als volgt : blz : 427 '

Dus ontmoet men hier drie Markten. De Visch-Markt, daer men de Zee-visch en andere, die Afgeslagen moet worden, te koop veilt. De Groote Markt, strekkende van het Stadhuis tot de Lanksmeer, of genaemde Binne-poort, daer Weeklyks op Dinsdag allerley Eetwaren en andere Goederen, in grooten overvloed, te koop worden gebragt. De Verkens Markt, welke ook is de Ossen, Koeyen, Schaepen en Lammmeren Markt. Jaerlyks zyn hier vier Vry-Markten. De Eerste, zynde Paerde Markt, begint Vrydags 's Morgens ten 9 ueren, voor Half-vasten, wordende dan in-geluit, en eindigt Zaturdags in de volgende Week. De Tweede, zynde Magere Ossen, Beesten, Schaepen en Verkens Markt, begint Dinsdag nae belooken Paeschen, en duert tot den eersten Dingsdag in May. De Derde, zynde Paerde Markt en Kermis, begint Zondags nae Pinkster, duerende de Kermis agt dagen; de Paerde Markt is op Maendag. De Vierde, zynde Vette Beesten Markt, gaet in den 21. October, des Namiddags ten twee ueren, en eindigt den 23. dito. Verders op yder Dingsdag, tot den derden Dingsdag in November. Alle deeze Jaer- en Vry-Markten worden overtroffen door de Weekelyksche: Deeze is ook een Vry-Markt, en gaet de Vryheit in des Maendags Namiddag ten twee ueren, en eindigt des Woensdags 's Morgens ten 8 ueren: Op deezen mag ook niemand gearresteert worden, ten ware om Schulden aen den Grave, het Gemeene Land, de Stad of Dorpen, of dat de Schuld op een Markt-dag is gemaekt.'

Wanneer men over al deze activiteiten leest, is het zeer begrijpelijk, dat er aan de drie markten zoveel herbergen gelegen waren. Aan de gevels en de namen op de gevels herkent men de herbergen nog, al zijn in de meeste nu winkels gevestigd. Van al deze markten is alleen nog de wekelijkse dinsdagmarkt en de kermis overgebleven. Hoewel men kan stellen, dat 'Culemborg Bijvoorbeeld' met zowel een markt als allerlei verschillende optredens en attrakties een goede plaatsvervanger is geworden voor de middeleeuwse en ook latere jaarmarkten.

Yvonne Jakobs-Lommers.

Monumentendagwandeling 2002

Thema: Handel en Bedrijvigheid.

Start Markt 1 : Stadhuis.

Gebouwd in 1534 naar een ontwerp van de grote bouwmeester Rombout Keldermans in opdracht van Vrouwe Elisabeth van Culemborg en haar man Anthonis van Lalaing. De gevels zijn opgetrokken in baksteen afgewisseld met natuursteen in Zuid-Nederlandse gotische stijl. Het gebouw heeft op de begane grond een kelder en een centrale hal. Op de eerste verdieping bevindt zich de burgerzaal en de burgemeesterskamer. Daarboven de raadzaal en daarboven een grote zolder. Het gebouw vertoont een verscheiden heid aan bouwmaterialen. Bijzonder fraai zijn de gebrandschilderde ramen, die zijn aangebracht tijdens de grote restauratie tussen 1939 en 1949 en waarop men de geschiedenis van Culemborg kan aflezen. In het kader van het thema handel is het interessant om de ramen in de burgerzaal te bekijken waarop de gildetekens staan van de 12 gilden die Culemborg ooit heeft gehad. De glazenier Basart heeft hiervoor de zilveren gildetekens, die zich in het museum Elisabeth Weeshuis bevinden, als voorbeeld genomen. In de raadskelder, die vroeger werd gebruikt als vleeshuis hangt nog een vleeshaak. Tot 1519 stonden er visbanken op de Oude Vismarkt. Hier hakten de visvrouwen Jan van Buren in mootjes, toen hij met zijn leger Culemborg in 1428 was binnengevallen De afbeelding in het deurkalf boven de zijdeur van het stadhuis aan de Oude Vismarkt herinnert hier nog aan.Tegen de westgevel van het stadhuis stond vroeger de waag.

Via de Koestraat naar de Ridderstraat.

Ridderstraat 15: Christelijk Gereformeerde Kerk.

In 1868 is een reeds bestaand gebouw verbouwd tot een kleine zaalkerk met een neo-classistische gevel. De gevel steen met het jaartal 1834 duidt op de afscheiding van de Chr.Gereformeerde Kerk van de Ned. Hervormde Kerk.

Links om naar de Slotstraat

Slotstraat 10. Stadhouders-of Drostenhuis.

In 1462 werd het reeds bewoond door Sweder van Culemborg ( bastaardzoon van Heer Gerard II ) Sweder was stadhouder van de heerlijkheid Culemborg. Na de dood van Heer Jasper (1504) woonde hier zijn echtgenote Johanna van Bourgondië. In het vertrek dat Sweder gebruikte als kapel bevindt zich nog een fraaie muurschildering van een Calvarieberg.

Langs het Stadhoudershuis naar de Lange Meent.

Kasteeltuin met museum de Groene Schuur.

Het driedelige kasteelcomplex is geheel omgracht. In museum de Groene Schuur bevinden zich de bodemvondsten, die tijdens het archeologisch onderzoek zijn opgegraven. Op het terrein bevindt zich een theekoepeltje uit 1846.

Via de kasteelbrug weer terug naar de Lange Meent.

Links langs de Ramstoren en vervolgens over de brug over de Schoteldoekse Haven.

Dit nu smalle tussengrachtje was in vroeger tijden een veel bredere haven.De naam Lange Havendijk herinnert hier nog aan. Via het riviertje de Meer,dat langs de oostzijde van de stad stroomde en tevens werd gebruikt als stadsgracht, kwam men in de Schoteldoekse Haven.

Vanwege de vele markten die er reeds in de Middeleeuwen werden gehouden, was er veel bedrijvigheid rond deze haven en de Havendijk, zoals dit hele stadsdeel werd genoemd waar de schippers en vissers woonden.

Via de Visstraat naar de Vishal op de Vismarkt.

In 1519 werd de visafslag van de Oude Vismarkt verplaatst naar de Vismarkt. De visafslag lag toen direct naast de haven. De in classicistische stijl gebouwde vishal is van 1787. Tussen 1788 en 1940 werd hier iedere vrijdag de aangevoerde zee en riviervis bij afslag verkocht. Het huis op de hoek heet dan ook toepasselijk 'de Zalm'. Na de restauratie in 2001 werd op monumentendag op 14 september 2002 de vishal officieel geopend. Nu terug via de andere brug over de Schoteldoekse Haven, waar aan de andere kant Theater de Fransche School is gelegen. Dit neo-classistische gebouw van de architect Cornelis Sillevis werd in 1846 op het hoogste punt van de stad gebouwd als stadsarmenschool annex vloedlokaal. De hoge deurpartij in de voorge vel is aangebracht op vaarhoogte.

Schuin oversteken naar de Achterstraat.

Achterstraat 36. Jan van Riebeeckhuis of Huis de Fonteyn.

Hier werd in 1619 Jan van Riebeeck geboren. Het huis werd toen bewoond door zijn grootvader van moederszijde Govert Antonisz. van Gaesbeek. Jan van Riebeeck trad in 1639 in dienst van de V.O.C. In 1652 stichtte hij een verversingsstation aan Kaap de Goede Hoop waaruit later de Kaapkolonie zou ontstaan. Dat is dit jaar precies 350 jaar geleden. De V.O.C. werd in 1602 opgericht. Vele Culemborgse familieleden van Jan van Riebeeck waren in dienst van de V.O.C., zoals zijn vader Anthony van Riebeeck, zijn neef Antonio van Diemen, zijn oom Gerrit van Harn, maar ook zijn neven van Opdorp en Faa. De V.O.C. was in de 17e en 18e eeuw de grootste handelsmaatschap pij van ons land. Achter het J.van Riebeeckhuis ligt de kruidentuin de Fonteynhof. De kruidentuin is in formele stijl aangelegd en er groeien vele geneeskrachtige kruiden.

Doorlopen naar Achterstraat 2. de Evangelisch Lutherse Kerk.

De kerk is in 1839 gebouwd op de fundamenten van de St. Pieters- of Gasthuiskapel. Het voormalige koor is op het voorplein gemarkeerd door stenen paaltjes.Op het vorig jaar gerestaureerde klokkestoeltje staat een zwaan als windvaan. Hieraan herkent men een Lutherse Kerk. Luther werd ook wel de Zwaan genoemd. In de pilasters aan weerszijde van de deur zijn Lutherrozen aangebracht. Graaf George Frederik van Waldeck Pyrmont heeft in 1676 de Gasthuiskapel bestemd tot Lutherse Kerk en na een verbouwing kon ze in 1677 in gebruik worden genomen. Een gedeelte van het fraaie 17e- eeuwse meubilair is nog aanwezig. Het kostbare avondmaalzilver van de Lutherse gemeente is tentoongesteld in het museum Elisabeth Weeshuis.

Rechtdoorlopen naar Herenstraat 29: Museum Elisabeth Weeshuis.

Het weeshuis is gesticht uit de nalatenschap van Vrouwe Elisabeth van Culemborg en in gebruik genomen in 1560. Tot 1950 hebben er wezen gewoond. Via de poort komt men op het voorplein. Links de meisjesvleugel waarin het museum is gevestigd. Rechts de jongensvleugel en de kapel waarin nu de bibliotheek is gehuisvest. Het museum is niet alleen interessant vanwege haar collectie, maar zeker ook als 16e- eeuws pand. Achter het museum ligt de sfeervolle weeshuistuin. Zeker het bezichtigen waard is de achter in de tuin gelegen stadsmuur /kasteelmuur van het Nye Huus uit 1320. Hier kan men een wijle verpozen en daarna weer uitgerust verder wandelen.

Rechtsaf en daarna linksaf naar Everwijnstraat 3-9: Caiffaigne.

Rond 1460 stond er op de plaats van dit gebouw al woningen, die eigendom waren van Heer Jasper van Culemborg. In 1549 werd het geschonken aan de 'Pot', een 15e- eeuwse instelling van armenzorg. Eind jaren zestig is het pand gerestaureerd en bestemd als bejaardensociëteit.

Teruglopen naar het Hof en vervolgens naar 't Jach. Molen 'de Hoop'. Stenen windkorenmolen uit 1853.

Op deze plek hebben eeuwenlang molens gestaan. Rond 1900 was de molen al buiten gebruik. In 1977 kocht de gemeente de molen aan De molen werd in 1993 geheel gerestau reerd en weer van een kap, wieken en omloop voorzien. De vrijwillige molenaar laat de molen op zaterdagen en bij festiviteiten draaien.

Via de Buitenmolenstraat naar de Varkensmarkt 18. Oud Katholieke Kerk

De kerk is gewijd aan de H.H. Barbara en Antonius. Boven de ingang de Griekse tekst 'Pantocratori, (Aan de Albeheerser)'. De parochie werd gesticht in 1624. Tot 1853 stond er een schuilkerk achter de pastorie, vanaf de Varkensmarkt te bereiken via een smalle steeg. Zowel de kerk als de pastorie zijn enkele jaren geleden gerestaureerd. Het interieur is van een harmonieuze schoonheid.

Rechtsaf door de Jodenkerkstraat naar de aan het eind liggende Synagoge.

Gebouwd in 1867 naar een ontwerp van de stadsarchitect C. Sillevis. Waterstaatskerkje met neo-gotische kenmerken. Culemborg had in de 19e eeuw en de eerste helft van 20e eeuw een grote Joodse gemeenschap. De Synagoge is nu eigendom van de Nederlands Gereformeerde kerk en is in 1980 gerestaureerd.

Terug lopen naar de Binnenpoort.

Let op de handjes en memoriestenen aan weerszijden van de panden aan de gracht, die de hoogte van verschillende waterstanden bij dijkdoorbraken in de historie aangeven. De Binnenpoort werd gebouwd in de 14e eeuw tijdens de ommuring van de Binnenstad. In 1557 liet Floris I van Pallandt de poort verhogen. Dit blijkt uit een jaarsteen boven de waterlijst. In de toren hangt een klok welke werd gegoten door Wilhelmus van Wou in 1509. De tekst in de klok luidt: 'Salvator is min name, min ghelut is voor gode bequame. Den levenden roepe ick, den doden overlude ick. Wilhelmus de Woe'. De toren heeft verschillende verdiepingen, die met elkaar zijn verbonden door een smalle wenteltrap. In de toren is het atelier gevestigd van beeldend kunstenaar Rop Philippi.

Doorlopen naar de Markt. Markt 50: R.K.St.Barbarakerk.

De kerk is gebouwd tussen 1884 en 1887 naar een ontwerp van de architect P.J.van Genk. Het is een driebeukige kruisbasiliek in neogotische stijl. Het oorspronkelijke neogotische polychroom geschilderde interieur is helaas in 1948 overgeschilderd, zodat er weinig van de authenticiteit overbleef. In de jaren 80 is het interieur gemoderniseerd. Het monumentale orgel is van orgelbouwer Witt.-Bätz. In de toren hangt de Elisabethklok uit de voormalige Janskerk.

Langs de R.K. kerk het kerkpad volgen naar het plein voor het stadskantoor.

Hier staan nog de kapel, de orangerie en de toegangspoort van het voormalig seminarie, gebouwd in 1855. In 1899 is de kapel vergroot. Op de neoclassistische poort prijkt het wapen van monseigneur Zwijssen, aartsbisschop van Utrecht van 1853 tot 1868. De poort, kapel en orangerie houden de herinnering levend van het voormalig Aartsbisschoppelijk Klein-Seminarie.

Door de poort linksom naar de Grote Kerkstraat.

Grote Kerkstraat 4: Grote-of Barbarakerk. Dit is een kruisbasiliek uit het midden van de 16e eeuw in Bra- bants/gotische stijl. De basis voor deze kerk werd al veel eerder gelegd. Er stond namelijk al een kerk voordat Culemborg in 1318 stadsrechten kreeg. In 1422 brandde deze bij de grote stadsbrand af. Zij werd weer opgebouwd door heer Johan III. Zijn broer Hubert had in 1421 het Barbarakapittel gesticht.

De Dekenije tegenover de kerk herinnert hier nog aan. Hoewel in de gevel het jaartal 1553 staat is de Dekenije oorspronkelijk ook van 1422.

Tijdens het bewind van Vrouwe Elisabeth werd de kerk vergroot en verfraaid. In 1566 vond ook hier een beeldenstorm plaats. Daarna is de kerk hersteld. In 1654 werd de kerk getroffen door blikseminslag. De torenspits stortte in de kerk, waarbij al het meubilair verbrandde en alle stenen grafzerken barstten. Er kwam nieuw meubilair, maar de torenspits is nooit meer geplaatst. In 1654 zijn er negen Hemonyklokken in de toren gehangen. Nu hangen er nog zes Hemonyklokken in de toren, die op monumentendag kunnen worden bezichtigd. Tussen 1964 en 1968 is de kerk grondig gerestaureerd.

Einde monumentenwandeling.