Geschiedenis omvat alle beschrijvingen over de geschiedenis, in het bijzonder die van Culemborg, die het Genootschap tot zijn beschikking heeft. Links naar andere sites vindt u bij 'Publicaties' onder 'Links'. Bij de categorieën e-boeken en Voetnoten vindt u onder andere de pdf bestanden van boeken die wij digitaal ter beschikking hebben.

leeftijd van gebouwen in CulemborgMet dank aan Claire Vaessen voor de verwijzing, hier een kaart waarop de leeftijd van alle gebouwen in Nederland staat aangegeven. De uitsnede in het kleine vierkantje links is de binnenstad van Culemborg. Klik hier voor die kaart.

Hij is nog niet af, maar het is een goed idee: de geschiedenis van de aarde en de geschiedenis van Nederland in een tijdslijn, wat gebeurde er wanneer. Vanaf het ontstaan van de aarde tot gisteren (bij wijze van spreken).

De moeite van een bezoekje waard: www.tijdslijn.eu.

Enkele kilometers westelijk van de historische binnenstad van Culemborg ligt Parijsch, een omvangrijke nieuwbouwwijk in aanbouw. De wijk Parijsch is vernoemd naar het middeleeuwse ontginningsblok met dezelfde naam. Sinds midden jaren negentig van de vorige eeuw, toen de nieuwbouwplannen geleidelijk aan vorm begonnen te krijgen, is dit gebied in het vizier gekomen van archeologische onderzoekers. Na enkele boorcampagnes, uitgevoerd in het kader van Cultuurhistorische Effectrapportages, is de afgelopen jaren op diverse locaties gravend veldwerk uitgevoerd, waaronder de definitieve opgraving van vindplaats 6 in het deelgebied Parijsch-Zuid. Deze vindplaats is in 2011 als ‘behoudenswaardig’ aangemerkt vanwege de veelbelovende nederzettingssporen uit de periode vroege bronstijd tot vroege ijzertijd die vanaf enkele centimeters onder het maaiveld al tevoorschijn kwamen. De opgraving van vindplaats 6 concentreerde zich met name op de zone parallel aan en direct ten oosten van waterplas De Lokkershoek. De zuidelijke grens vormt de Rietveldseweg, de Laan naar Parijsch vormt de oostgrens. In het noorden neemt de ijzertijd-bewoningsconcentratie voorbij de Lokkerhoek geleidelijk aan af. In totaal is 2,72 hectare vlakdekkend opgegraven.

Culemborg Hoge Prijs ligt op de meest noordwestelijke tak van de Schoonrewoerdse stroomgordel (actieve fase 3370-2015 v.Chr.), een hoger gelegen rug die zich duidelijk aftekent ten opzichte van het omliggende land en een van de belangrijkste fossiele rivieren in het gebied is geweest, getuige de langdurige en intensieve bewoning. Gelet op de pollenanalyse zijn er al aanwijzingen voor bewoning in het laat neolithicum/begin vroege bronstijd. Dit wordt bevestigd door de vondst van enkele klokbekerscherven als bijmenging in jongere sporen. In de vroege bronstijd is het toenmalige loopvlak geërodeerd. Dit heeft gezorgd voor het verdwijnen van de bewoningssporen. Hoewel ook sporen van een inheems-Romeinse nederzetting zijn aangesneden en elfde- en twaalfde-eeuwse ontginningssporen van de nederzetting Parijsch zijn opgetekend, is nadrukkelijk ingezoomd op de bewoning uit de bronstijd-ijzertijd. Deze is te onderscheiden in drie fasen.

De oudste sporen die gedocumenteerd konden worden, dateren uit de midden of late bronstijd. Het gaat om de sporen van een hekwerk dat diende om de hogere delen van de stroomrug te scheiden van de lagere delen. Daarnaast werden acht ronde structuren gevonden die mogelijk gefungeerd hebben voor de opslag van gewassen. Parallellen zijn vooralsnog alleen bekend in West-Friesland. Naast enkele greppels zijn tot slot ook de restanten van een kringgreppel (13,8 meter in doorsnee] blootgelegd. Dit grafmonument wordt vooralsnog in de midden-bronstijd geplaatst. De bügelplattenfibula die vlak bij het monument werd gevonden, lijkt een nabijzetting uit de late bronstijd.

De oudste bewoningssporen van fase 2 dateren in de periode van 725/700 tot 650/625 voor Christus. Er zijn met zekerheid drie huisplattegronden gevonden: relatief korte woonstalhuizen (driebeukig) met een langer staldeel en een kort woondeel, gescheiden door tegenover elkaar liggende ingangen in de lange wanden. Rond de huizen liggen drie tot vijf spiekers. Van één van de huizen is de erfbegrenzing bekend, een rij palen aan de noordzijde. Tevens zijn hier een waterput en waterkuil teruggevonden. Een stuk elzenhout met uitstekende takaanzet heeft waarschijnlijk als ladder gefungeerd. In de waterput is een deel van een menselijke schedel teruggevonden. De schedel lijkt moedwillig te zijn gedeponeerd. De inventaris bestond onder andere uit spinklossen, weefgewichten, maalstenen, slijpstenen, klop- en kookstenen en zoutgootjes. Bij één huis is een crematiegraf type C1 zonder bijgiften gevonden. Ten noorden van twee andere huizen ligt een cluster kuilen, greppels en spiekers met enkele concentraties van vondsten, mogelijk verlatingsdepots. Een opmerkelijke concentratie betreft een ondiepe kuil met geweistangen van edelhert. Tussen de geweien lag een stapel grote scherven.

Het onderzoek laat een duidelijke overgang zien in de periode 500 voor Christus, als onder invloed van crevassevorming het leefgebied aanzienlijk verandert na een periode van relatieve rust. Op basis van de oriëntatie is één van de huizen nog toe te schrijven aan fase 2, terwijl het typologisch meer thuishoort op de overgang midden en late ijzertijd. De structuur van de nederzetting verandert pas rond 400 voor Christus. Het enige gebouw met meer oost-west oriëntatie is een drie- of vierbeukig huis, verwant met het type Maanen, dat vaker voorkomt in de nabijgelegen Utrechtse Rijnstreek. De materiële cultuur uit deze fase wijkt niet wezenlijk af van de vroege ijzertijd. Nieuw zijn maalstenen van tefriet en slingerkogels. Metaalvondsten, toe te schrijven aan deze periode, ontbreken. De opeenvolgende bewoningsperioden van Culemborg Hoge Prijs (een verbastering van het vroegere Parijsch) houdt zich in grote lijnen aan de ontwikkelingen in het deltagebied. We zien een toename van de bevolking aan het einde van de bronstijd en het begin van de ijzertijd. Naarmate de tijd vordert schuift het bewoningsareaal in westelijke richting op, naar de hogere delen van de stroomgordel. Dit gaat door tot in de Romeinse tijd waar de kern van de nederzetting ter hoogte van de inmiddels tot waterplas omgevormde Lokkershoek gezocht moet worden.

Sinds de opgraving van 2012 zijn nog enkele vindplaatsen in Parijsch-Zuid onderzocht. Hiervan zijn de noordelijker gelegen vindplaats 45 (laat neolithicum-bronstijd] en de meer oostelijk gelegen vindplaats 8 (vroeg-midden bronstijd) het meest interessant. De resultaten zullen de komende jaren gepubliceerd worden en leveren een schat aan nieuwe informatie op over de prehistorische bewoning op de Schoonrewoerdse stroomgordel.

Huib Jan van Oort

Van den vos ReynaerdeLaat Middelnerlands klinken. Een app die oude teksten op het scherm doet verschijnen, waarbij iemand die teksten voor u voorleest. Zo leert u al luisterend lezen in het Middelnederlands. Van ‘Hebban olla vogala nestas hagunnan’ uit de elfde eeuw via Van den vos Reynaerde, bijbelteksten, liederen (bijvoorbeeld over de moord op Floris V) tot aan mystieke visioenen van Hadewijch. Ook het Oudfries en het Limburgs van Hendrik van Veldeke zijn met Vogala te beluisteren.

Kaiser Wilhelm Op 19 september 2009 heeft u misschien wel deelgenomen aan de excursie naar Huis Doorn, waar de Duitse keizer Wilhelm vanaf de Eerste Wereldoorlog tot zijn dood op 4 juni 1941 heeft gebivakkeerd. Interessante excursie, mooi verhaal. In september 2012 schreef Thomas von der Dunk in de Volkskrant een artikel over het historische belang van Huis Doorn.

knipsel uit foto70 Jaar geleden was het D-Day. Twee fotografen hebben oude foto's van D-Day opgezocht en zijn naar Frankrijk gegaan om op dezelfde plaatsen nieuwe foto's te maken. Als u op de link klikt ziet een artikel in The Atlantic met 21 foto's die 70 jaar overbruggen. Zeer precies, geweldig resultaat. Klik op zo'n foto en het beeld springt vooruit, klik opnieuw en het beeld springt 70 jaar terug. Heel mooi, Klik hier.

tekstSchatgraven werd opgenomen op 30 oktober 2016 in het Elisabeth Weeshuis Museum. Op 2 december werd het programma uitgezonden op TV Gelderland. Mocht u die uitzending hebben gemist, klik hier om hem alsnog te zien.
Het mooiste verhaal is natuurlijk dat van de haringkop die wordt verwerkt in de stoelmat, te horen na 8:40 minuten.

Volgende uitzendingen op 9 en 16 december, steeds vanaf 17:20 uur.

Het dak is van de kapel, nu wordt de rest van het binnenste gesloopt om ruimte te maken voor appartementen en commerciële ruimten. Op dit korte YouTube filmpje kunt u zien hoe een deel van het oude plafond wordt gesloopt. Een en ander begeleid door stemmige muziek. Met dank aan Willy van Blokland, de maker van dit filmpje.

Kaar en overlay oude kaart culemborgMooi zeg, voer uw postcode in en u ziet een kaart van uw omgeving met daarbij een oude luchtfoto van dat gebied, Van de Universiteit van Wageningen, Klik hier en kies 'Discover and view' rechtsboven.

Omslag van de fundatiebriefMet de Fundatiebrief werd op 12 oktober 1560 het Elisabeth Weeshuis opgericht als voortvloeisel van de erfenis van vrouwe Elisabeth van Culemborg. De brief, in feite een oprichtingsakte, werd getekend door de graaf van Culemborg, Floris I, en door Melchior van Culemborg, de laatste nog levende executeur testamentair van het testament van vrouwe Elisabeth. De originele brief, gisteren 455 jaar oud, ligt in het Regionaal Archief Rivierenland.

U weet het, wij hebben een boek uitgegeven over de Joodse graven die op de begraafplaats aan de Achterweg te vinden zijn. Alle daar te vinden grafstenen zijn uitgebreid beschreven, voor zover mogelijk met een beschrijving van de daar begraven persoon en bijbehorende stamboom. U kunt dat boek hier in pdf vorm lezen.

Op een andere site vonden wij ook een uitgebreide beschrijving.

foto van pand uit 1930Met toestemming overgenomen uit: Dagblad Rivierenland, 12 april 1994.

Schimmige eigendomsverhoudingen rond oudste krot van Lekstad

Het 'raadsel van Culemborg' blijft een raadsel

Het lijkt alsof hogere krachten actief zijn rond het pand Zandstraat 95 in Culemborg. Nadat eind vorige week een journalist van deze krant tevergeefs probeerde te achterhalen van wie het pand is en waarom hij zijn bezit al vele jaren zo laat verslonzen, staan er nauwelijks een halve dag later plots twee 'schilders' met de witkwast de voorgevel wat te fatsoeneren. Toeval, of voelt de eigenaar nog meer nattigheid dan alleen door het ontzettend lekke dak?

omslag boek de braaf Lex de Vroedt, Kuilenburger, maar woont in Delft, heeft een boek geschreven over de familie De Braaf.

Lex heeft in zijn boek 13 generaties beschreven van de familie, die generaties omvatten een periode van vier eeuwen. Veel completer kun je een familie nauwelijks beschrijven. Het oudste familielid is Teunis de Braeff, geboren begin 1600 in Tricht, de jongste nakomeling is Arnout Rowan Walter de Braaf, geboren op 6 december 2014 in Breda. Alles daartussenin staat beschreven in een lijvig boekwerk, compleet met namenregister.

Van een heleboel familieleden maakte Lex een korte beschrijving van hun leven. Kennelijk zat er een soort creatief gen in de familie. Tekenen, schilderen, beeldhouwen musiceren, glasbewerking, een heleboel familieleden houden zich met enige vorm van kunst bezig.

Van een van de vrienden van Voet hebben wij een verzameling foto's gekregen over het Klein-seminarie in Culemborg. Het zijn oude foto's, vermoedelijk genomen kort na de bouw van de Kapel in 1899. Ze beschrijven het seminarie, kennelijk met de bedoeling reclame te maken voor de opleiding daar.

Hollandse schepen in konvooiLogboek van de opperstuurman op 6 oktober 1761: 's Morgens en voormiddag de windt OZO stijve ook afnemende coelte met modtregen stuerden WZW, wij zagen verscheijde zeijlen die van storm bijlagen, met de 6 glasen in de voormiddag setten 't groodtzeijl bij,

thumbnail voor de ANWB prijs

Kuilenburg of Culemborg

Met het noemen van deze ouderwetse en moderne benaming van mijn geboorte-plaats, geef ik eigenlijk precies aan wat ik met de inhoud van mijn tekeningen en begeleidende teksten beoog, namelijk: EEN SFEERBEELD VAN TOEN EN VAN NU!

Volgens de 18e-eeuwse geschiedschrijver A.W.K. Voet van Oudheusden, wiens grappige oud-Hollandse teksten ik regelmatig zal aanhalen, bouwde Roelof, zevende Heer van "Bosichem" rond het jaar 1144 Culemborg voor zijn zoon Huibert. Hij zou hem dit "Steedje of Vlek met het onderhoorig en omleggend Land na zyn dood tot een Erfportie" hebben gegeven.

Sommige van onze leden lijden ernstig aan serendipisme. Dat is geen ziekte, maar de merkwaardige gave om toevallig prettige dingen te ontdekken.

afbeelding romeins schip In 2008 hielden Herre Wynia en Eric Graafstal een lezing over vondsten uit de Romeinse tijd in het gebied van de Leidse Rijn. Inmiddels is er een filmpje geplaatst op YouTube dat verhaalt over die vondst van een schip. Zeer interessant.

thumbnail voor tijdreisMaak een reis door de tijd. U begint op de kaart van Nederland in 1815. Zoek Kuilenburg op, want zo heette Culemborg toen. Reis vervolgens in alle topografische kaarten sindsdien door de tijd. Mooie website, klik hier!

Alle monumenten in Culemborg per straat gefotografeerd

klik op een straatnaam voor de foto's. Heeft u afbeeldingen van monumenten, een verhaal over de bouw of de ontstaansgeschiedenis, vertel het ons en wij voegen het toe.

Subcategorieën

Alles over de geschiedenis van Culemborgse zaken, maar ook over Hoogstraten en Werth waar Culemborg als Graafschap mee was gelieerd.
Culemborgse personen
Algemene geschiedenis
Rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten